Czy ten luj Cię okłamuje? Czym się różni kłamstwo od oszustwa?

Pojęciem kłamstwa posługujemy się często. To jest fakt. Ale czy zawsze, gdy ktoś mówi nam coś fałszywego, możemy nazwać go kłamcą? Myśliciele zajmujący się pragmatyką (i nie tylko) od dawna próbują zdefiniować kłamstwo, szukając takiego wyjaśnienia, które oddałoby jego istotę. Przyjrzyjmy się jednej z tych definicji.

Co to jest zdanie fałszywe?

Składnikiem kłamstwa jest wypowiedź fałszywa. Wypowiedź może być fałszywa na kilka sposobów. Wyobraź sobie, że mówisz, że Ziemia krąży wokół Słońca. To jest przykład zdania syntetycznie fałszywego – jest zbudowane tak, jakby rozszerzało naszą wiedzę o świecie, ale nie koresponduje z faktami, nie jest zgodne z rzeczywistością. Powiedzmy teraz, że mówisz ,,Kawaler to żonaty mężczyzna’’. Wypowiadasz wtedy zdanie analitycznie fałszywe – jest ono fałszywe na mocy samego znaczenia słowa ,,kawaler’’, bowiem jego definicja to ,,mężczyzna bez żony’’. Mamy też zdania logicznie fałszywe. Pojawiają się one wtedy, gdy w każdej możliwej sytuacji zdanie nie jest prawdziwe i dzieje się to na mocy znaczenia stałych logicznych i struktury tego zdania. Na przykład zdanie ,,Zarazem mam grypę i nie mam grypy”  jest fałszywe logicznie – podpada ono pod schemat $p\wedge\neg p$ (daszek jest symbolem koniunkcji, a koniunkcja jest prawdziwa wtedy i tylko wtedy, gdy oba jej składniki są prawdziwe), a ów schemat, ta struktura, jest schematem zdań wyłącznie fałszywych. Nie znajdziesz sytuacji, w której zdanie ,,Zarazem mam grypę i nie mam grypy” jest prawdziwe. Polecisz statkiem kosmicznym na planetę Sebastianów, to tam też będzie fałszywe. 

Kłamstwo

Skorzystamy z definicji zaproponowanej przez Jennifer Lackey, chociaż oczywiście nie jest ona bezdyskusyjna. Otóż x okłamuje y-ka wtedy i tylko wtedy, gdy:

  • X mówi Y-kowi, że p
  • X jest przekonany, że zdanie p jest fałszywe;
  • X chce wprowadzić w błąd Y-ka mówiąc, że p.

Gdzie w miejsce p możecie sobie wstawić dowolne zdanie, a w miejsce X i Y wstawić sobie dowolny podmiot.

Czy polityk cię okłamuje?

Jest wtorkowy wieczór. Siedzisz wygodnie na sofie i oglądasz wiadomości. Panuje pandemia. Nagle słyszysz w telewizji, że pandemia już w odwrocie i że jest bezpiecznie, dlatego można iść głosować w wyborach ;). Czy ten luj Cię okłamuje?

Sprawdźmy warunki. Czy polityk ten mówi, że pandemia jest w odwrocie i jest bezpiecznie? No tak. A więc pierwszy warunek odhaczony. Czy luj jest przekonany, że zdanie ,,Pandemia jest w odwrocie i jest bezpiecznie’’ jest fałszywe? No cóż, to zostawiam państwu do oceny ;). Natomiast na potrzeby przykładu załóżmy, że jest przekonany. A zatem, na tym etapie, możemy już powiedzieć, że polityk mówi ci, że pandemia jest w odwrocie i że jest bezpiecznie, ale jest przekonany, że to nieprawda. Czy to wystarczy, aby uznać go za kłamcę?

Cóż… no kurka nie. Musi chcieć cię wprowadzić w błąd. Jeżeli ma taki zamiar, to wtedy mamy kłamcę.

Ostatni punkt definicji Lackey jest sporny. Wyobraź sobie, że polityk mówi to, ponieważ jest przez kogoś szantażowany. Nie chce wprowadzić w błąd wyborców, ale boi się o swoje bezpieczeństwo. Zmuszony sytuacją, wypowiada to zdanie. Czy wtedy powiemy, że nie kłamie, bo nie ma zamiaru wprowadzić odbiorców w błąd? Zgodnie z tą definicją – tak. Ale można bronić stanowiska przeciwnego i ten wątek zostawię otwarty do ewentualnej dyskusji ;). Jakie argumenty można byłoby wystosować przeciw?

Czy oszustwo to kłamstwo?

Cóż, kłamstwo z pewnością jest sposobem oszukiwania. Nie każde oszustwo jest kłamstwem. Otóż kłamać można raczej tylko werbalnie. Oszukać kogoś można też niewerbalnie. Wyobraź sobie, że nie chcesz, aby twój partner/partnerka znaleźli twoje gazetki erotyczne. Chowasz je więc głęboko pod łóżkiem, aby ta osoba nadal wierzyła, że tego nie oglądasz. To jest przykład oszukiwania, które nie jest kłamstwem.

Oszustwem, w najogólniejszym sensie, nazwiemy taką sytuację, w której jakaś osoba intencjonalnie powoduje, że ktoś posiada fałszywe przekonanie lub potrzymuje kogoś w fałszywym przekonaniu. W powyższym przykładzie chodziło o podtrzymanie bliskiej osoby w fałszywym przekonaniu, żeś czysty/a jak łza, ale z kłamstwem nie mieliśmy tu do czynienia. 

Polub mojego fanpage! Bądź na bieżąco!

 

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.